Heb je rechten als werknemer
Mensen zonder verblijfsvergunning zijn in werksituaties extra kwetsbaar voor misbruik en uitbuiting. Als ongedocumenteerde mag u in Nederland niet legaal werken. U heeft geen burgerservicenummer en geen werkvergunning, de werkgever is verplicht deze gegevens te controleren. Toch heeft u wel een aantal rechten als u werkt.

Arbeidsvoorwaarden en minimumloon
Voor alle werknemers geldt de CAO en de wet op Arbeid. De wet regelt bijvoorbeeld minimumloon, vakantiedagen en ontslagbescherming. De CAO regelt de werktijden en loonhoogte voor bepaalde werksoorten. U kunt zich ook als ongedocumenteerde op deze afspraken en rechten beroepen.

Komt uw werkgever deze afspraken niet na, dan kunt u middels een arbeidscontract bewijzen dat u daar werkt en rechten hebt. Is er geen papieren overeenkomst dan kunnen werkbriefjes, loonbetalingen of getuigenverklaringen van collega’s ook voldoende zijn.

Vakbond
Ook als illegale werknemer kunt u lid worden van de vakbond. Er zijn ook andere organisaties die u kunnen helpen bij problemen met werk, bijvoorbeeld IMWU (Indonesian Migrant Workers) of AGA.

Particuliere werkgever
Werkt u bij een particulier (bijvoorbeeld in de huishouding of kinderoppas) dan heeft u recht op 4 weken doorbetaalde vakantie en 6 weken gedeeltelijke doorbetaling (tenminste 70 procent) bij ziekte. De werkgever kan een flinke boete krijgen als hij iemand zonder verblijfsvergunning  laat werken. Dat geldt voor werk bij een bedrijf, maar ook voor werk bij een particulier.

In Amsterdam werken enkele duizenden ‘domestic workers’ in particuliere huishoudens, onder wie ook veel mensen zonder verblijfsvergunning. Baantjes als deze worden veelal via-via verkregen. Let op het gevaar voor uitbuiting. Er zijn altijd mensen die misbruik willen maken van uw (illegale) situatie. Vraag om een (sollicitatie) gesprek vooraf  waarin u duidelijk vastlegt wat uw werkzaamheden zijn en hoeveel u verdient. Vraag eventueel of u iemand mee mag nemen of dat een steunorganisatie de werkgever mag bellen.

Controle op de werkvloer
Bij een controle op de werkvloer door politie en/of arbeidsinspectie is het zeer waarschijnlijk dat u wordt gearresteerd. Zie hiervoor ook het hoofdstuk detentie. Ook als bij detentie heeft u nog recht op achterstallige loonbetalingen. Vraag hier naar aan uw advocaat of de vakbond.

Vindt u dat u uitgebuit wordt door uw werkgever?
Dan bent u misschien slachtoffer van mensenhandel. U heeft altijd het recht om aangifte te doen. Ook als u geen verblijfsvergunning of paspoort hebt. Laat u dus niet wegsturen door de politie en vertel de agenten duidelijk dat u slachtoffer bent van een ernstig misdrijf. De politie is verplicht uw aangifte op te nemen. De politie heeft ook als taak om illegale vreemdelingen uit te zetten. Daarom is het goed om samen met een hulpverlener een afspraak te maken bij de politie. Zo voorkomt u misverstanden en het risico dat u ten onrechte wordt uitgezet.

Hulp en ondersteuning
Als slachtoffer van mensenhandel in de prostitutie of in andere sectoren kunt u voor hulp en ondersteuning ook terecht bij Fairwork.

Het project ‘Recht in zicht’ van het Leger des Heils biedt juridische ondersteuning aan slachtoffers van mensenhandel door een buddy (een juridisch geschoolde vrijwilliger) tijdens de procedure over uw verblijfsvergunning. De buddy kan vragen over de procedure beantwoorden, juridische brieven vertalen en uitleggen, helpen met het verzamelen van bewijsstukken tijdens de procedure en meegaan naar instanties, zoals de ambassade voor de aanvraag van een paspoort of de IND voor het aanvragen van een verblijfsvergunning.

Als u slachtoffer bent van mensenhandel in de prostitutie, dan kunt u in Amsterdam naar het Prostitutie en Gezondheidscentrum P&G 292. U kunt daar ook terecht voor vragen en hulp als u in de prostitutie werkt. Amsterdam heeft een Coördinatiepunt Mensenhandel (HvO). Deze organisatie biedt hulp en coördineert tussen de verschillende betrokken instanties in geval van mensenhandel.

Aangifte doen
Als u zich meldt bij de politie als slachtoffer van mensenhandel, dan geeft de politie u drie maanden de tijd om na te denken of u echt aangifte wilt doen. Tijdens dit gesprek vraagt de politie naar uw verhaal, maar nog niet naar alle details. De politie stelt deze vragen om te bepalen of u mogelijk een slachtoffer van mensenhandel.

Bescherming en opvang
Na het doen van de eerste aangifte is het mogelijk om (beschermde) opvang te krijgen. Als de bedenktijd van drie maanden voorbij is, moet u beslissen of u echt aangifte wilt doen of dat u toch niet uw hele verhaal aan de politie wilt vertellen. Als u besluit aangifte te doen, dan kom u in aanmerking voor bescherming via de B8-regeling. Ook als u geen aangifte hebt gedaan, heeft u soms recht op opvang. Kijk op de website van Stichting Los voor meer informatie en uw rechten.

De B8-regeling
De B8-regeling biedt bescherming aan slachtoffers van mensenhandel die aangifte hebben gedaan. U heeft recht op een opvangplek,medische en juridische steun. Ook krijgt u een uitkering als u niet kunt werken. Een onderdeel van de B8-regeling is een tijdelijke verblijfsvergunning waarmee u mag werken en naar school mag gaan. U heeft recht op studiefinanciering en mag een woning huren. De verblijfsvergunning eindigt als de daders veroordeeld worden, of als het opsporingsonderzoek is afgerond en tot niets leidt, of als justitie besluit de zaak te laten rusten. De IND beslist over verblijfsvergunning. U kunt ook op de website van de IND veel informatie vinden.